مستندسازی فنی و مهندسی محصول یکی از تخصصی‌ترین خدمات مهندسی ماست که طی آن یک محصول، دستگاه یا ماشین صنعتی از حالت طراحی سه‌بعدی یا نمونه ساخته‌شده، به یک مجموعه کامل و ساختاریافته از اطلاعات فنی تبدیل می‌شود.

ورودی پروژه می‌تواند تنها یک مدل سه‌بعدی اولیه، یک دستگاه موجود، مجموعه‌ای از نقشه‌های پراکنده یا حتی محصولی باشد که قبلاً ساخته شده اما مستندات مهندسی منظم و قابل استفاده ندارد.

در این فرآیند، ابتدا ساختار محصول بررسی و در صورت نیاز مدل سه‌بعدی آن تکمیل و اصلاح می‌شود. سپس نقشه‌های ساخت و مونتاژ، کدگذاری قطعات، BOM، دفترچه‌های فنی، دستورالعمل نصب و تعمیرات، کاتالوگ، رندرهای صنعتی و سایر مدارک موردنیاز بر اساس کاربرد محصول تهیه و سازمان‌دهی می‌شوند.

هدف نهایی، ایجاد یک پکیج مستندات مهندسی منسجم است که بتوان از آن در طراحی، ساخت، مونتاژ، خرید، کنترل کیفیت، نصب، تعمیرات، خدمات پس از فروش، آموزش، بازاریابی و توسعه‌های آینده محصول استفاده کرد.

تبدیل مدل سه‌بعدی به مستندات مهندسی

در بسیاری از پروژه‌ها، نقطه شروع تنها یک مدل سه‌بعدی از دستگاه است.

ممکن است مدل از نظر ظاهری کامل باشد اما اطلاعات لازم برای ساخت، مونتاژ و نگهداری در آن وجود نداشته باشد.

در این شرایط مدل سه‌بعدی به‌صورت کامل بررسی شده و مواردی مانند:

• ساختار اسمبلی
• Sub-Assemblyها
• قطعات ساختنی
• قطعات خریدنی
• اتصالات
• متریال‌ها
• تلرانس‌ها
• روش ساخت
• ترتیب مونتاژ
• دسترسی تعمیراتی

مشخص و سازمان‌دهی می‌شوند.

تکمیل طراحی سه‌بعدی دستگاه

در برخی پروژه‌ها، مدل سه‌بعدی اولیه وجود دارد اما طراحی هنوز برای ورود به مرحله ساخت آماده نیست.

در این حالت طراحی می‌تواند از نظر جزئیات مهندسی تکمیل شود.

این فرآیند می‌تواند شامل:

• تکمیل قطعات ناقص
• اصلاح اتصالات
• طراحی براکت‌ها
• طراحی کاورها
• تکمیل شاسی
• جانمایی تجهیزات
• اصلاح مکانیزم‌ها
• استانداردسازی قطعات
• بررسی مونتاژ
• بررسی تداخل قطعات
• آماده‌سازی مدل برای نقشه‌کشی

باشد.

بازسازی کامل ساختار مهندسی محصول

گاهی محصول ساخته شده است اما فایل‌های مهندسی آن ساختار مناسبی ندارند.

در چنین پروژه‌هایی می‌توان ساختار محصول را مجدداً ایجاد و استاندارد کرد.

به این ترتیب دستگاه از مجموعه‌ای از فایل‌ها و قطعات پراکنده به یک ساختار مهندسی مشخص تبدیل می‌شود که توسعه و مدیریت آن در آینده بسیار ساده‌تر خواهد بود.

ساختاردهی Assembly و Sub-Assembly

یکی از مراحل مهم مستندسازی، تقسیم صحیح دستگاه به مجموعه‌ها و زیرمجموعه‌ها است.

برای مثال یک ماشین می‌تواند به بخش‌هایی مانند:

• شاسی
• سیستم انتقال
• مجموعه پرکن
• مجموعه پنوماتیک
• کاورها
• تابلو برق
• سیستم محرک
• تجهیزات جانبی

تقسیم شود.

این ساختار مبنای کدگذاری، BOM، نقشه‌های مونتاژ و مدیریت قطعات خواهد بود.

کدگذاری اصولی قطعات

یکی از مهم‌ترین بخش‌های مستندسازی فنی و مهندسی محصول ایجاد سیستم کدگذاری مشخص برای قطعات و مجموعه‌ها است.

کدگذاری می‌تواند برای:

• قطعات ساختنی
• قطعات خریدنی
• مجموعه‌ها
• زیرمجموعه‌ها
• قطعات یدکی
• تجهیزات برقی
• تجهیزات پنوماتیک
• تجهیزات هیدرولیک
• نقشه‌ها
• مدارک

تعریف شود.

هدف این است که هر قطعه و مدرک دارای شناسه مشخص و قابل ردیابی باشد.

تعریف سیستم Part Number

برای محصولات صنعتی می‌توان ساختار Part Number متناسب با نوع محصول و ساختار شرکت تعریف کرد.

کد قطعه می‌تواند اطلاعاتی درباره:

• خانواده محصول
• دستگاه
• مجموعه
• زیرمجموعه
• نوع قطعه
• Revision

در خود داشته باشد.

یک سیستم کدگذاری صحیح، مدیریت هزاران قطعه و مدرک را بسیار ساده‌تر می‌کند.

تهیه BOM

Bill of Materials یکی از اصلی‌ترین خروجی‌های مستندسازی محصول است.

BOM می‌تواند شامل اطلاعاتی مانند:

• Part Number
• Description
• Quantity
• Material
• Standard
• Manufacturer
• Supplier
• مشخصات فنی
• Revision

باشد.

BOM می‌تواند برای کل دستگاه یا به‌صورت جداگانه برای هر Sub-Assembly تهیه شود.

تفکیک قطعات ساختنی و خریدنی

برای آماده‌سازی صحیح مدارک تولید، قطعات دستگاه می‌توانند به گروه‌های مشخص تقسیم شوند.

برای مثال:

• Machining Parts
• Sheet Metal Parts
• Welded Parts
• Standard Parts
• Purchased Parts
• Electrical Parts
• Pneumatic Parts
• Hydraulic Parts

این تفکیک باعث می‌شود واحدهای ساخت، خرید و مونتاژ دقیقاً بدانند هر قطعه از چه مسیری باید تأمین شود.

تهیه نقشه‌های ساخت استاندارد

مدل سه‌بعدی به‌تنهایی برای تولید صنعتی کافی نیست.

برای قطعات ساختنی، نقشه‌های مهندسی استاندارد تهیه می‌شوند.

نقشه‌ها می‌توانند شامل:

• ابعاد
• تلرانس‌ها
• جنس
• ضخامت
• کیفیت سطح
• رزوه‌ها
• سوراخ‌ها
• عملیات ماشین‌کاری
• عملیات حرارتی
• پوشش سطح
• جوشکاری
• خم‌کاری

باشند.

نقشه‌های قطعات ماشین‌کاری

برای قطعات تراشکاری، فرزکاری و CNC اطلاعات موردنیاز ساخت روی نقشه مشخص می‌شوند.

این اطلاعات می‌توانند شامل:

• ابعاد نهایی
• Datumها
• تلرانس‌های عمومی
• تلرانس‌های هندسی
• رزوه
• خار
• محل بلبرینگ
• Surface Finish
• عملیات حرارتی

باشند.

نقشه‌های ورق‌کاری

برای قطعات Sheet Metal، نقشه‌ها متناسب با فرآیند ساخت آماده می‌شوند.

اطلاعات می‌تواند شامل:

• جنس ورق
• ضخامت
• خطوط خم
• زاویه خم
• شعاع خم
• سوراخ‌ها
• محل جوش
• Flat Pattern
• تعداد قطعه

باشد.

نقشه‌های جوشکاری

برای سازه‌ها و مجموعه‌های جوشی، نقشه مونتاژ و اطلاعات موردنیاز جوشکاری تهیه می‌شود.

مواردی مانند:

• محل اتصال
• نوع جوش
• طول جوش
• موقعیت قطعات
• ابعاد نهایی
• تلرانس مونتاژ

در نقشه مشخص می‌شوند.

نقشه‌های مونتاژ

Assembly Drawing برای مشخص‌کردن نحوه اتصال قطعات به یکدیگر تهیه می‌شود.

در این نقشه‌ها می‌توان از:

• Balloon
• Item Number
• BOM
• Section View
• Detail View
• Exploded View

استفاده کرد.

هدف این است که مونتاژکار بدون نیاز به حدس‌زدن بتواند ساختار مجموعه را درک کند.

Exploded View

برای مجموعه‌های پیچیده می‌توان نمای انفجاری تهیه کرد.

این نما ارتباط قطعات، ترتیب قرارگیری و موقعیت آن‌ها را به‌صورت واضح نشان می‌دهد.

Exploded View در:

• دفترچه مونتاژ
• Spare Parts Manual
• دفترچه تعمیرات
• کاتالوگ قطعات

کاربرد زیادی دارد.

مدیریت Revision

یکی از مسائل مهم در محصولات صنعتی، کنترل تغییرات طراحی است.

ممکن است یک قطعه در طول زمان چندین بار اصلاح شود.

برای جلوگیری از استفاده از نقشه یا فایل قدیمی، سیستم Revision تعریف می‌شود.

این سیستم امکان مشخص‌کردن:

• نسخه نقشه
• تاریخ تغییر
• نوع تغییر
• قطعه اصلاح‌شده
• نسخه معتبر برای تولید

را فراهم می‌کند.

تهیه دفترچه فنی دستگاه

برای هر دستگاه می‌توان یک Technical Manual کامل تهیه کرد.

دفترچه فنی می‌تواند شامل:

• معرفی دستگاه
• کاربرد
• مشخصات فنی
• ظرفیت
• ابعاد
• وزن
• شرایط کاری
• معرفی اجزای اصلی
• توضیح مکانیزم‌ها
• سیستم برق
• پنوماتیک
• هیدرولیک
• نکات ایمنی

باشد.

دفترچه نصب و راه‌اندازی

Installation & Commissioning Manual برای نصب صحیح دستگاه در محل مشتری تهیه می‌شود.

این دفترچه می‌تواند شامل:

• شرایط محل نصب
• فضای موردنیاز
• نقاط اتصال
• برق ورودی
• هوای فشرده
• آب
• سیستم سرمایش
• Drain
• ترازکردن دستگاه
• مراحل راه‌اندازی اولیه
• تست‌های قبل از Start

باشد.

دفترچه اپراتوری

Operator Manual برای استفاده روزمره از دستگاه تهیه می‌شود.

این دفترچه می‌تواند شامل:

• نحوه روشن‌کردن
• مراحل Start
• تنظیمات
• HMI
• Recipe
• تغییر محصول
• توقف دستگاه
• Emergency Stop
• خطاهای معمول
• نظافت

باشد.

دفترچه تعمیر و نگهداری

Maintenance Manual یکی از مهم‌ترین مدارک ماشین‌آلات صنعتی است.

این دفترچه می‌تواند شامل:

• برنامه سرویس
• روانکاری
• بازدیدهای دوره‌ای
• تنظیم تسمه
• تنظیم زنجیر
• بررسی گیربکس
• بررسی بلبرینگ
• تعویض Seal
• سرویس پنوماتیک
• سرویس هیدرولیک
• نقاط گریس‌کاری

باشد.

برنامه سرویس دوره‌ای

برای جلوگیری از تعمیرات اتفاقی می‌توان جدول Preventive Maintenance تهیه کرد.

فعالیت‌ها می‌توانند بر اساس:

• روزانه
• هفتگی
• ماهانه
• سه‌ماهه
• شش‌ماهه
• سالانه
• ساعات کارکرد

تقسیم شوند.

دفترچه قطعات یدکی

Spare Parts Manual برای شناسایی و سفارش قطعات دستگاه تهیه می‌شود.

این دفترچه می‌تواند شامل:

• تصویر مجموعه
• Exploded View
• Item Number
• Part Number
• Description
• Quantity
• Manufacturer

باشد.

این ساختار سفارش قطعات یدکی را برای مشتری و خدمات پس از فروش بسیار ساده‌تر می‌کند.

لیست قطعات یدکی پیشنهادی

علاوه بر لیست کامل قطعات می‌توان Recommended Spare Parts List تهیه کرد.

قطعات بر اساس اهمیت می‌توانند به گروه‌های:

• مصرفی
• پر استهلاک
• ضروری
• بلندمدت

تقسیم شوند.

مستندسازی سیستم پنوماتیک

در دستگاه‌های پنوماتیکی می‌توان مدار و مشخصات تجهیزات را به‌صورت منظم مستند کرد.

این مستندات می‌توانند شامل:

• Pneumatic Diagram
• شماره شیرها
• شماره جک‌ها
• شماره شیلنگ‌ها
• سایز شیلنگ
• فشار کاری
• لیست تجهیزات
• تنظیمات Flow Control

باشند.

مستندسازی سیستم هیدرولیک

برای تجهیزات هیدرولیکی نیز مدار و اجزای سیستم مستند می‌شوند.

موارد قابل ثبت شامل:

• Hydraulic Diagram
• Pump
• Valve
• Cylinder
• Pressure Setting
• Tank
• Filter
• Hose
• Fitting
• نقاط تست فشار

هستند.

مستندسازی تجهیزات برقی

مستندات محصول می‌توانند اطلاعات تجهیزات برق و کنترل را نیز پوشش دهند.

برای مثال:

• لیست موتور
• گیربکس
• Sensor List
• Servo List
• VFD List
• PLC I/O
• تجهیزات تابلو
• مشخصات مصرف‌کننده‌ها

این اطلاعات برای تعمیرات و تأمین قطعات آینده اهمیت زیادی دارند.

تهیه Tag و شماره‌گذاری تجهیزات

برای ساده‌شدن تعمیرات می‌توان تجهیزات دستگاه را Tag گذاری کرد.

برای مثال:

• M01 برای Motor
• CY01 برای Cylinder
• SV01 برای Solenoid Valve
• S01 برای Sensor

ساختار دقیق Tagging بر اساس نوع پروژه تعریف می‌شود.

تهیه دیتاشیت محصول

برای هر دستگاه می‌توان Technical Data Sheet تهیه کرد.

دیتاشیت می‌تواند شامل:

• مدل دستگاه
• ظرفیت
• ابعاد
• وزن
• توان
• برق
• فشار هوای موردنیاز
• مصرف هوا
• شرایط محیطی
• مشخصات محصول

باشد.

تهیه کاتالوگ فنی

کاتالوگ فنی با هدف معرفی حرفه‌ای محصول تهیه می‌شود.

برخلاف دفترچه فنی، کاتالوگ باید اطلاعات اصلی را به‌صورت خلاصه و قابل فهم ارائه کند.

کاتالوگ می‌تواند شامل:

• معرفی محصول
• کاربرد
• ویژگی‌ها
• مشخصات فنی
• تصاویر
• رندر
• ابعاد
• آپشن‌ها
• مدل‌های مختلف

باشد.

تهیه کاتالوگ تبلیغاتی

برای ارائه محصول به مشتری می‌توان نسخه Marketing Catalog نیز تهیه کرد.

در این نوع کاتالوگ تمرکز بیشتر روی:

• ظاهر حرفه‌ای
• مزیت‌های محصول
• کاربردها
• تصاویر جذاب
• ویژگی‌های اصلی
• آپشن‌ها
• برندینگ

است.

رندر صنعتی محصول

مدل سه‌بعدی دستگاه می‌تواند برای تولید تصاویر Render مورد استفاده قرار گیرد.

در رندرها می‌توان:

• متریال واقعی
• استیل
• رنگ قطعات
• نورپردازی
• محیط صنعتی
• زاویه دوربین

را تنظیم کرد.

این تصاویر بدون نیاز به عکاسی از دستگاه ساخته‌شده می‌توانند برای معرفی محصول استفاده شوند.

رندر Exploded

برای نمایش ساختار داخلی محصول می‌توان رندرهای انفجاری تهیه کرد.

این تصاویر برای:

• کاتالوگ
• دفترچه تعمیرات
• معرفی محصول
• آموزش
• وب‌سایت

کاربرد دارند.

رندر Cutaway

در برخی ماشین‌آلات، بخش مهم دستگاه داخل کاور قرار دارد.

با Cutaway Render می‌توان بخشی از بدنه را حذف یا شفاف کرد تا مکانیزم داخلی قابل مشاهده باشد.

تولید تصاویر فنی

از مدل سه‌بعدی می‌توان تصاویر تخصصی برای مستندات تولید کرد.

مانند:

• Isometric View
• Section View
• Detail View
• Exploded View
• Cutaway View
• Assembly Sequence

این تصاویر فهم دفترچه‌های فنی را بسیار ساده‌تر می‌کنند.

تولید محتوا برای وب‌سایت

اطلاعات مهندسی دستگاه می‌تواند به محتوای مناسب وب‌سایت تبدیل شود.

محتوا می‌تواند شامل:

• معرفی دستگاه
• نحوه عملکرد
• مشخصات فنی
• کاربردها
• مزایا
• آپشن‌ها
• تصاویر
• رندرها
• دیاگرام عملکرد

باشد.

به این ترتیب اطلاعات فنی پراکنده به یک صفحه محصول حرفه‌ای تبدیل می‌شوند.

تولید محتوای فنی و تبلیغاتی

محتوای یک محصول صنعتی باید هم از نظر فنی صحیح باشد و هم برای مشتری قابل فهم باشد.

بنابراین می‌توان از یک محصول دو نوع محتوا تهیه کرد:

Technical Content برای مهندسان، تعمیرکاران و واحد فنی

و

Marketing Content برای مشتری، فروش و وب‌سایت.

استانداردسازی قالب اسناد

تمام مدارک یک شرکت می‌توانند با یک Template مشخص تهیه شوند.

این قالب می‌تواند شامل:

• لوگو
• Document Number
• Part Number
• Revision
• Date
• Prepared By
• Checked By
• Approved By
• Page Number

باشد.

این موضوع باعث می‌شود تمام مستندات شرکت ظاهر و ساختار یکسانی داشته باشند.

ایجاد بانک اطلاعاتی محصول

در پروژه‌های بزرگ، هدف فقط تهیه چند فایل PDF نیست.

اطلاعات محصول می‌تواند به یک بانک ساختاریافته تبدیل شود که شامل:

• مدل‌های سه‌بعدی
• نقشه‌ها
• BOM
• دفترچه‌ها
• دیتاشیت‌ها
• تصاویر
• قطعات یدکی
• Revisionها

باشد.

این ساختار، پایه مناسبی برای مدیریت محصولات آینده شرکت ایجاد می‌کند.

استانداردسازی نام فایل‌ها

نام فایل‌های سه‌بعدی، نقشه‌ها و مدارک نیز باید دارای ساختار مشخص باشند.

این کار باعث می‌شود:

• جست‌وجوی فایل آسان شود
• فایل اشتباه وارد تولید نشود
• Revision مشخص باشد
• ارتباط نقشه و قطعه حفظ شود

مستندسازی محصول موجود

برای مستندسازی الزاماً نیازی نیست طراحی دستگاه از ابتدا توسط ما انجام شده باشد.

اگر دستگاه از قبل طراحی یا ساخته شده باشد، می‌توان اطلاعات موجود را دریافت و ساختار مستندات آن را از ابتدا ایجاد کرد.

ورودی پروژه می‌تواند:

• مدل سه‌بعدی
• نقشه‌های قدیمی
• فایل‌های پراکنده
• BOM ناقص
• دستگاه ساخته‌شده
• اطلاعات فنی موجود

باشد.

مستندسازی از روی دستگاه ساخته‌شده

در صورت نبود فایل مهندسی کامل، دستگاه موجود می‌تواند مبنای تهیه مستندات قرار گیرد.

پس از بررسی دستگاه، اطلاعات موردنیاز برای:

• مدل‌سازی
• نقشه‌کشی
• کدگذاری
• BOM
• قطعات یدکی
• دفترچه تعمیرات

استخراج و سازمان‌دهی می‌شوند.

تبدیل دانش افراد به مستندات

یکی از مشکلات شرکت‌های سازنده این است که بخش زیادی از اطلاعات دستگاه فقط در اختیار طراح، مونتاژکار یا تعمیرکار قرار دارد.

با مستندسازی صحیح، این دانش به اطلاعات قابل نگهداری و انتقال تبدیل می‌شود.

در نتیجه با تغییر نیروی انسانی، دانش فنی محصول از بین نمی‌رود.

ارتباط مستندات با واحد تولید

نقشه‌ها و BOM باید به‌گونه‌ای تهیه شوند که واحد تولید بتواند مستقیماً از آن‌ها استفاده کند.

هدف این است که ابهام در مواردی مانند:

• جنس
• تعداد
• ابعاد
• محل نصب
• نوع اتصال
• عملیات ساخت

به حداقل برسد.

ارتباط مستندات با واحد خرید

قطعات خریدنی باید با مشخصات کافی تعریف شوند.

اطلاعات می‌تواند شامل:

• Manufacturer
• Model
• Part Number
• مشخصات فنی
• Quantity
• Alternative

باشد.

این موضوع وابستگی واحد خرید به حافظه افراد را کاهش می‌دهد.

ارتباط مستندات با خدمات پس از فروش

یکی از مهم‌ترین کاربردهای مستندسازی فنی و مهندسی محصول در خدمات پس از فروش است.

با وجود:

• کد قطعات
• Exploded View
• Spare Parts List
• Maintenance Manual
• Troubleshooting
• Technical Data

ارتباط بین مشتری و سازنده بسیار دقیق‌تر می‌شود.

عیب‌یابی دستگاه

در دفترچه تعمیرات می‌توان بخش Troubleshooting ایجاد کرد.

برای مثال:

Problem → Possible Cause → Solution

این ساختار به اپراتور یا تعمیرکار کمک می‌کند خطاهای متداول را سریع‌تر شناسایی کند.

مستندات چندزبانه

برای محصولاتی که به کشورهای مختلف ارائه می‌شوند، مستندات می‌توانند در چند زبان آماده شوند.

ساختار اصلی سند ثابت می‌ماند و نسخه‌های مختلف برای بازارهای هدف تهیه می‌شوند.

خروجی نهایی پروژه

بسته به نیاز کارفرما، خروجی یک پروژه مستندسازی می‌تواند شامل مجموعه‌ای از موارد زیر باشد:

• مدل سه‌بعدی کامل
• Assembly Structure
• Part Numbering System
• BOM
• نقشه‌های ساخت
• نقشه‌های مونتاژ
• Exploded Views
• Technical Manual
• Operator Manual
• Installation Manual
• Maintenance Manual
• Spare Parts Manual
• Technical Data Sheet
• کاتالوگ فنی
• کاتالوگ تبلیغاتی
• رندرهای صنعتی
• تصاویر فنی
• محتوای وب‌سایت

مزیت مستندسازی اصولی

مستندسازی صحیح باعث می‌شود محصول از یک دستگاه ساخته‌شده به یک محصول مهندسی قابل مدیریت و تکرارپذیر تبدیل شود.

این موضوع باعث:

• کاهش وابستگی به افراد
• کاهش خطای ساخت
• تسریع مونتاژ
• ساده‌شدن خرید
• مدیریت بهتر تغییرات
• تعمیرات سریع‌تر
• خدمات پس از فروش بهتر
• سفارش ساده‌تر قطعات یدکی
• ارائه حرفه‌ای‌تر محصول
• امکان توسعه نسل‌های بعدی دستگاه

می‌شود.

نتیجه پروژه

هدف از مستندسازی فنی و مهندسی محصول ایجاد یک ساختار کامل برای تمام اطلاعات یک ماشین یا محصول صنعتی است؛ به‌گونه‌ای که اطلاعات طراحی فقط در فایل سه‌بعدی یا ذهن طراح باقی نماند.

از دریافت یک مدل سه‌بعدی اولیه یا دستگاه موجود تا تکمیل طراحی، ایجاد ساختار اسمبلی، کدگذاری قطعات، تهیه BOM، نقشه‌های استاندارد ساخت و مونتاژ، دفترچه‌های نصب و تعمیرات، قطعات یدکی، کاتالوگ، رندر و محتوای فنی وب‌سایت، تمام اطلاعات محصول در قالب یک سیستم منظم و قابل استفاده سازمان‌دهی می‌شوند.

نتیجه نهایی، ایجاد یک پکیج کامل مهندسی محصول است که واحدهای طراحی، تولید، خرید، مونتاژ، کنترل کیفیت، خدمات پس از فروش، فروش و بازاریابی بتوانند از یک مرجع فنی واحد استفاده کنند.